Τι είναι το gas και ποια τέλη πληρώνεις στο κρύπτο;

Έκανες μια μικρή αγορά κρύπτο και στο τέλος πλήρωσες περισσότερα απ’ όσα περίμενες. Κάπου στην οθόνη είδες «τέλος δικτύου». Αλλού, «προμήθεια». Και η τιμή που πήρες δεν ήταν ακριβώς αυτή που έβλεπες.

Δεν έγινε λάθος. Το κόστος στο κρύπτο έρχεται από τρία διαφορετικά μέρη, και κάθε μέρος το λέει αλλιώς. Εδώ τα χωρίζουμε σε ένα μικρό «λεξικό κόστους». Δεν αναφέρουμε κανένα τρέχον ύψος τελών, γιατί αλλάζουν συνεχώς και σε νοιάζει να καταλάβεις πώς λειτουργούν.

Τι είναι το gas και γιατί το πληρώνεις;

Στο Ethereum κάθε ενέργεια χρειάζεται υπολογιστική δουλειά από το δίκτυο. Το gas είναι η μονάδα που μετράει αυτή τη δουλειά. Το ethereum.org το περιγράφει ακριβώς έτσι: ως τη μονάδα μέτρησης της υπολογιστικής προσπάθειας για να εκτελεστούν συγκεκριμένες λειτουργίες.

Μια καθημερινή αναλογία, δική μας και όχι από τις πηγές: σκέψου το δελτίο αποστολής ενός δέματος. Πληρώνεις για τη δουλειά που θα γίνει, όχι για την αξία του περιεχομένου.

Το τέλος πληρώνεται στο νόμισμα του δικτύου. Στο Ethereum αυτό είναι το ether (ETH), σύμφωνα με το ethereum.org. Άρα, ακόμη κι αν θέλεις να στείλεις κάτι άλλο, χρειάζεται να έχεις και λίγο ETH για το τέλος.

Από ποια μέρη αποτελείται το τέλος στο Ethereum;

Σύμφωνα με το ethereum.org, υπάρχουν δύο μέρη:

• Base fee (βασικό τέλος): κάθε μπλοκ έχει ένα βασικό τέλος, που λειτουργεί ως ελάχιστη τιμή.
• Priority fee (φιλοδώρημα): προαιρετικό ποσό που προσθέτεις πάνω από το βασικό τέλος, για να γίνει η συναλλαγή σου πιο ελκυστική στους validators, δηλαδή σε όσους επαληθεύουν τις συναλλαγές.

Το φιλοδώρημα είναι έννοια του Ethereum. Κάθε δίκτυο έχει δικούς του κανόνες τελών, οπότε μην υποθέτεις ότι τα ίδια ονόματα ισχύουν παντού.

Το ίδιο το τέλος δεν είναι σταθερό ποσό. Αν η ζήτηση είναι πολύ μεγάλη, σύμφωνα με το ethereum.org οι χρήστες πρέπει να προσφέρουν υψηλότερα φιλοδωρήματα για να προηγηθούν από τις συναλλαγές των άλλων. Έτσι εξηγείται γιατί το ίδιο πράγμα κοστίζει διαφορετικά σε διαφορετική στιγμή.

Μια λεπτομέρεια που καθησυχάζει: το ethereum.org σημειώνει ότι το gas που δεν χρησιμοποιείται σε μια συναλλαγή επιστρέφεται στον λογαριασμό του χρήστη.

Αν θέλεις να δεις πού μπαίνει το τέλος μέσα στη διαδρομή μιας συναλλαγής, δες το πώς γίνεται μια συναλλαγή κρύπτο.

Πώς δουλεύει το τέλος στο Bitcoin;

Εδώ η λογική είναι διαφορετική. Σύμφωνα με τον οδηγό προγραμματιστών του Bitcoin, το τέλος υπολογίζεται με βάση το συνολικό μέγεθος της υπογεγραμμένης συναλλαγής σε byte και όχι με βάση το ποσό που στέλνεις.

Ένα υποθετικό παράδειγμα: στέλνεις 100 € και ένας φίλος σου στέλνει 1.000 €. Αν οι δύο συναλλαγές έχουν παρόμοιο μέγεθος σε byte, μπορεί να πληρώσετε παρόμοιο τέλος. Το ποσό δεν είναι το κριτήριο.

Το τέλος πάει στον miner, δηλαδή σε όποιον προσθέτει το μπλοκ στην αλυσίδα. Και ανεβαίνει όταν ανεβαίνει η ζήτηση για χώρο στα μπλοκ, όπως αναφέρει η ίδια πηγή.

Αν πληρώσεις πολύ λίγο, υπάρχει ρίσκο καθυστέρησης. Το Bitcoin.org εξηγεί ότι, όταν το τέλος είναι χαμηλότερο από αυτό που το δίκτυο προτιμά εκείνη τη στιγμή, η πρώτη επιβεβαίωση μπορεί να αργήσει αρκετά.

Τι είναι η προμήθεια πλατφόρμας και το spread;

Εδώ φεύγουμε από το δίκτυο και πάμε στην εταιρεία. Όταν αγοράζεις από μια πλατφόρμα (ανταλλακτήριο ή εφαρμογή), η ίδια μπορεί να σου χρεώσει:

• Προμήθεια πλατφόρμας: χρέωση για την υπηρεσία. Την εισπράττει η πλατφόρμα και όχι το δίκτυο. Συνήθως εξαρτάται από το ποσό της συναλλαγής ή από τον τύπο της εντολής, όπως γράφει ο πίνακας χρεώσεών της.
• Spread (διαφορά τιμής αγοράς/πώλησης): η διαφορά ανάμεσα στην τιμή που πληρώνεις για να αγοράσεις και σε αυτή που παίρνεις αν πουλήσεις τώρα. Συχνά δεν εμφανίζεται ως ξεχωριστή γραμμή, είναι χωμένη μέσα στην τιμή.

Για προμήθειες και spread δεν υπάρχει μία επίσημη πηγή που να ισχύει για όλους. Κάθε πλατφόρμα έχει δικούς της όρους. Γι’ αυτό ο πίνακας χρεώσεων της πλατφόρμας σου είναι το πρώτο μέρος που κοιτάς.

Πόσα πληρώνεις συνολικά; Ένα υποθετικό παράδειγμα

Ας πούμε, υποθετικά και με στρογγυλούς αριθμούς, ότι αγοράζεις αξίας 100 €:

Τέλος	Ποιος το παίρνει	Υποθετικό ποσό
Προμήθεια πλατφόρμας	Η πλατφόρμα	1 €
Διαφορά τιμής αγοράς/πώλησης	Συνήθως η πλατφόρμα ή ο αντισυμβαλλόμενος	0,5 €
Τέλος δικτύου (αν μεταφέρεις σε δικό σου πορτοφόλι)	Το δίκτυο (miners ή validators)	2 €

Σύνολο στο παράδειγμα: 3,5 €. Τα ποσά είναι φανταστικά, δείχνουν μόνο πώς προστίθενται. Η μεταφορά σε δικό σου πορτοφόλι είναι ξεχωριστό βήμα. Αν δεν έχεις ακόμη πορτοφόλι, δες το τι είναι το κρυπτοπορτοφόλι.

Το σημαντικό: δεν είναι ένα τέλος που μοιράζεται σε τρία ονόματα. Είναι τρία ξεχωριστά τέλη, με τρεις διαφορετικούς αποδέκτες.

Πού βλέπεις το συνολικό κόστος πριν επιβεβαιώσεις;

• Στην οθόνη επιβεβαίωσης της πλατφόρμας. Εκεί συνήθως φαίνονται η προμήθεια και η τελική ποσότητα που θα πάρεις.
• Στην οθόνη του πορτοφολιού, πριν υπογράψεις μια μεταφορά. Εκεί φαίνεται το τέλος δικτύου που προτείνεται.
• Στον πίνακα χρεώσεων της πλατφόρμας, για τα ποσοστά και τις χρεώσεις ανάληψης.

Κάνε τον έλεγχο πριν πατήσεις το κουμπί, γιατί μετά δεν γυρίζει πίσω. Το Bitcoin.org το λέει καθαρά: “Bitcoin has no central authority to reverse a mistake”, δηλαδή το Bitcoin δεν έχει κεντρική αρχή που να αναιρεί ένα λάθος. Η συναλλαγή μπορεί να επιστραφεί μόνο αν το αποφασίσει ο παραλήπτης.

Τι σημαίνει αυτό για σένα;

• Ρώτα «σε ποιον πάει αυτό το τέλος;». Δίκτυο, πλατφόρμα ή διαφορά τιμής. Έτσι ξέρεις πού να ψάξεις αν κάτι σου φαίνεται υψηλό.
• Μην περιμένεις σταθερό τέλος. Εξαρτάται από τη ζήτηση και, στο Bitcoin, από το μέγεθος της συναλλαγής. Μια μέρα μπορεί να είναι διαφορετικό από την επόμενη.
• Κοίτα το συνολικό κόστος, όχι ένα μόνο τέλος. Πρόσθεσε προμήθεια, spread και τέλος δικτύου, ειδικά αν οι συναλλαγές σου είναι μικρές.
• Έλεγξε διεύθυνση και δίκτυο πριν επιβεβαιώσεις. Δεν υπάρχει κουμπί «αναίρεση».

Να θυμάσαι και το γενικό ρίσκο: η ESMA, η ευρωπαϊκή αρχή αγορών, έχει προειδοποιήσει ότι πολλά κρυπτοστοιχεία είναι πολύ επικίνδυνα και κερδοσκοπικά (προειδοποίηση του 2022, που δείχνει το γενικό πλαίσιο και όχι την τωρινή εικόνα). Για μια πρώτη εικόνα του τι ελέγχεις πριν ξεκινήσεις, διάβασε και τη λίστα ελέγχου μας.

Μικρό λεξικό όρων

• Gas: μονάδα που μετράει την υπολογιστική δουλειά στο Ethereum.
• Τέλος δικτύου (network fee): χρέωση για να καταγραφεί η συναλλαγή σου στη blockchain.
• Base fee: το ελάχιστο τέλος ανά μπλοκ στο Ethereum.
• Priority fee (φιλοδώρημα): προαιρετικό ποσό πάνω από το base fee, για να προηγηθεί η συναλλαγή.
• Miner: όποιος προσθέτει μπλοκ στο Bitcoin και παίρνει το τέλος.
• Validator: όποιος επαληθεύει συναλλαγές στο Ethereum.
• Προμήθεια πλατφόρμας: χρέωση της εταιρείας που σου προσφέρει την υπηρεσία.
• Spread: η διαφορά ανάμεσα στην τιμή αγοράς και την τιμή πώλησης.
• Byte: μονάδα μέτρησης του μεγέθους δεδομένων, που μετράει στο τέλος του Bitcoin.

Το άρθρο είναι μόνο για ενημέρωση και εκπαίδευση και δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή. Οι επενδύσεις, και ειδικά τα κρυπτονομίσματα, έχουν υψηλό ρίσκο. Μπορεί να χάσεις μέρος ή όλο το κεφάλαιό σου.

Το άρθρο γράφτηκε με τη βοήθεια AI και τα στοιχεία του ελέγχθηκαν αυτόματα με τις πηγές.